Первые банкноты в истории Российской Империи появились во время правления Екатерины II Великой.
Екатерина Алексеевна (до замужества София Фредерика Августа Ангальт-Цербстская) родилась в 1729 году в немецком городе Штеттин — ныне это польский город Щецин. В возрасте 15 лет София Фредерика вместе с матерью была приглашена в Россию для бракосочетания с будущим императором Петром Федоровичем, который приходился ей троюродным братом. Через год после приезда немецкая принцесса перешла из лютеранства в православие и вышла замуж за семнадцатилетнего Петра. На престол Екатерина взошла после дворцового переворота в июне 1762 года, свергнув своего супруга при поддержке гвардейцев.
Вопрос производства бумажных денег в России поднимался еще при Петре III, но в то время выпуск так и не осуществили, посчитав преждевременным. Екатерина II вернулась к этой идее в 1768 году, через 6 лет правления. Императрица поручила генерал-прокурору А. Вяземскому подготовить проект выпуска бумажных ассигнаций. Одновременно был учрежден Государственный ассигнационный банк для обменных операций.
1 января 1769 Екатерина II издала указ об обращении бумажных денег. Были выпущены ассигнации достоинством в 25, 50, 75 и 100 рублей. Начался обмен монет на бумажные деньги. Ассигнациями можно было платить налоги. С самого начала ассигнации были привязаны к серебряному рублю, и их курс был достаточно высок и стабилен: 98–101 копеек серебром за рубль ассигнациями. Однако, к началу XIX века за бумажный рубль давали уже не более 20 копеек — виной тому стали инфляция и изготовление фальшивых купюр. Дело в том, что первые русские бумажные деньги были очень просты в плане оформления. Ассигнации Екатерины II представляли собой большие листы плотной белой бумаги размером 17,5×22,5 см, украшенные черной рамкой. На них указывали номер ассигнации и номинальную стоимость, ниже находился текст обязательства, а в самом низу — множество подписей должностных лиц.
Неудивительно, что первые банкноты Екатерины II было легко подделать. Наиболее популярным стало переделывание 25-рублевых купюр в 75-рублевые. В итоге правительство было вынуждено прекратить производство ассигнаций в 75 рублей.
Известно несколько выпусков ассигнаций Екатерины II, каждый из которых получал новые уровни защиты. В наши дни найти оригинальные бумажные деньги Российской Империи, выпущенные в период правления Екатерины II очень трудно. Стоимость экземляров в хорошем состоянии исчисляется в миллионах рублей.
| № | Номинал | Серия | PRESS | MS | AU | XF | VF | F | G | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 100 рублей 1769 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 100 рублей 1769 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 100 рублей 1769 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 2 | 100 рублей 1770 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 100 рублей 1770 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 100 рублей 1770 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 3 | 100 рублей 1771 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 100 рублей 1771 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 100 рублей 1771 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 4 | 100 рублей 1772 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 100 рублей 1772 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 100 рублей 1772 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 5 | 100 рублей 1773 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 100 рублей 1773 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 100 рублей 1773 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 6 | 100 рублей 1774 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 100 рублей 1774 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 100 рублей 1774 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 7 | 100 рублей 1775 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 100 рублей 1775 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 100 рублей 1775 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 8 | 100 рублей 1776 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 100 рублей 1776 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 100 рублей 1776 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 9 | 100 рублей 1777 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 100 рублей 1777 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 100 рублей 1777 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 10 | 100 рублей 1778 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 100 рублей 1778 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 100 рублей 1778 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 11 | 100 рублей 1779 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 100 рублей 1779 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 100 рублей 1779 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 12 | 100 рублей 1780 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 100 рублей 1780 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 100 рублей 1780 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 13 | 100 рублей 1781 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 100 рублей 1781 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 100 рублей 1781 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 14 | 100 рублей 1782 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 100 рублей 1782 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 100 рублей 1782 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 15 | 100 рублей 1783 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 100 рублей 1783 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 100 рублей 1783 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 16 | 100 рублей 1784 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 100 рублей 1784 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 100 рублей 1784 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 17 | 100 рублей 1785 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 100 рублей 1785 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 100 рублей 1785 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 18 | 75 рублей 1769 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 75 рублей 1769 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 75 рублей 1769 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 19 | 75 рублей 1770 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 75 рублей 1770 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 75 рублей 1770 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 20 | 75 рублей 1771 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 75 рублей 1771 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 75 рублей 1771 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 21 | 50 рублей 1769 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 50 рублей 1769 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 50 рублей 1769 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 22 | 50 рублей 1770 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 50 рублей 1770 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 50 рублей 1770 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 23 | 50 рублей 1771 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 50 рублей 1771 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 50 рублей 1771 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 24 | 50 рублей 1772 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 50 рублей 1772 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 50 рублей 1772 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 25 | 50 рублей 1773 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 50 рублей 1773 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 50 рублей 1773 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 26 | 50 рублей 1774 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 50 рублей 1774 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 50 рублей 1774 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 27 | 50 рублей 1775 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 50 рублей 1775 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 50 рублей 1775 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 28 | 50 рублей 1776 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 50 рублей 1776 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 50 рублей 1776 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 29 | 50 рублей 1777 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 50 рублей 1777 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 50 рублей 1777 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 30 | 50 рублей 1778 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 50 рублей 1778 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 50 рублей 1778 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 31 | 50 рублей 1779 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 50 рублей 1779 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 50 рублей 1779 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 32 | 50 рублей 1780 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 50 рублей 1780 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 50 рублей 1780 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 33 | 50 рублей 1781 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 50 рублей 1781 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 50 рублей 1781 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 34 | 50 рублей 1782 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 50 рублей 1782 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 50 рублей 1782 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 35 | 50 рублей 1783 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 50 рублей 1783 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 50 рублей 1783 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 36 | 50 рублей 1784 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 50 рублей 1784 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 50 рублей 1784 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 37 | 50 рублей 1785 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 50 рублей 1785 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 50 рублей 1785 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 38 | 25 рублей 1769 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 25 рублей 1769 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 25 рублей 1769 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 39 | 25 рублей 1770 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 25 рублей 1770 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 25 рублей 1770 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 40 | 25 рублей 1771 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 25 рублей 1771 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 25 рублей 1771 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 41 | 25 рублей 1772 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 25 рублей 1772 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 25 рублей 1772 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 42 | 25 рублей 1773 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 25 рублей 1773 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 25 рублей 1773 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 43 | 25 рублей 1774 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 25 рублей 1774 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 25 рублей 1774 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 44 | 25 рублей 1775 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 25 рублей 1775 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 25 рублей 1775 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 45 | 25 рублей 1776 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 25 рублей 1776 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 25 рублей 1776 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 46 | 25 рублей 1777 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 25 рублей 1777 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 25 рублей 1777 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 47 | 25 рублей 1778 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 25 рублей 1778 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 25 рублей 1778 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 48 | 25 рублей 1779 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 25 рублей 1779 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 25 рублей 1779 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 49 | 25 рублей 1780 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 25 рублей 1780 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 25 рублей 1780 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 50 | 25 рублей 1781 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 25 рублей 1781 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 25 рублей 1781 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 51 | 25 рублей 1782 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 25 рублей 1782 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 25 рублей 1782 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 52 | 25 рублей 1783 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 25 рублей 1783 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 25 рублей 1783 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 53 | 25 рублей 1784 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 25 рублей 1784 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 25 рублей 1784 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |
| 54 | 25 рублей 1785 | — | — | — | — | — | — | — | ||
| » | a) | 25 рублей 1785 |
МБ | — | — | — | — | — | — | — |
| » | b) | 25 рублей 1785 |
СПб | — | — | — | — | — | — | — |